De Heerlyckheid Bredevoort
INTRO
Ons leven speelt zich voor een groot deel af in gebouwen. Soms zijn ze puur functioneel, sommige gebouwen zijn er om mee te pronken, terwijl anderen ze juist afzichtelijk vinden. Achter vrijwel elk gebouw schuilt een verhaal. Architect Edy Kwak neemt voor Achterhoek Nieuws een kijkje bij een bijzonder gebouw in de regio. Deze keer de
De Heerlyckheid te Bredevoort.
BREDEVOORT - Bredevoort is een klein gezellig stadje in de Achterhoek met een bijzondere geschiedenis als voormalig vestingstad uit de 80-jarige oorlog, met bijzondere middeleeuwse gebruiken zoals kanonschieten, geboorteplaats van Hendrickje Stoffels, vanaf 1674 model en vrouw van Rembrandt van Rijn van wie zij een onechte dochter Cornelia kreeg, boekenstad en oude bouwwerken.
Wie in Bredevoort het Zand oprijdt ziet onmiddellijk een groot wit statig pand waarvan het eerste deel, een woonhuis, gebouwd werd in opdracht van Jan Satink, luitenant-kolonel in het staatse leger van het regiment Nationalen 7 op het terrein van de voorburcht van het kasteel Bredevoort. De familie Satink was via een huwelijk verbonden met de familie Roelvink, deze erfden uiteindelijk in 1800 het gehele bezit van de Satinks. Arnoldus Florentinus Roelvink was vanaf 1813 Burgemeester van Bredevoort. In 1897 kocht Hermann Schepers het huis en verkocht het door aan pastoor Bernardus Mulders, die een ziekenhuis wilde stichten. De bisschop van Osnabrück had toestemming verleend aan de Zusters Franciscanessen van Thuine om die taak op zich te nemen. Zo ontstond het R.K. Sanatorium St. Bernardus Gesticht dat tot 1933 zou blijven bestaan. Twee ‘lighallen’, waar de tuberculosepatiënten de hele dag in de buitenlucht lagen, zijn in de achterliggende tuin nog te zien. In de hal van het huidige hotel hangt nog een 16 punten tellend ‘Huisreglement’ voor patiënten. Aardig te lezen is punt 3 van dit reglement:
Het is verboden, in het Sanatorium, zoowel als daar buiten, op den grond of in den zakdoek te spuwen, hiervoor wordt een zakflacon of sputumbakje gegeven.
Vanaf 1933 werd Sint Bernardus een bejaardenhuis. In 1938 werden de zusters van Thuine opgevolgd door de zusters van St. Jozef uit Amersfoort. Nadat de verzorging door leken werd overgenomen verlieten de zusters in 1985 Bredevoort. In 1988 kwam er geld beschikbaar voor uitbreiding en renovatie van het gebouw en werd het de zetel van de Stichting verzorgingshuis St. Bernardus die de zorg naar het Ambtshuis verplaatste.
De 18e-eeuwse tuin die achter het pand ligt, werd aangelegd na de ontmanteling van de achtergelegen bastions en is nog grotendeels behouden gebleven. In de tuin zijn een 19e-eeuws 'theehuisje', een kleine ‘Lourdesgrot’ en tbc-kuurhuisjes (lighallen) uit het begin van de 20e eeuw aanwezig. De tuin is eigendom van vereniging Bredevoorts Belang en wordt onderhouden door vrijwilligers. De voormalige kloostertuin is direct gelegen aan de Grote Gracht van Bredevoort en geniet evenals het huis bescherming als rijksmonument.
Jaarlijks in september dient de tuin als een van de attracties bij het evenement 'Bredevoort Schittert'. In 2014 vond in verband met grondwerkzaamheden voor het project Vestingpark een verkennend archeologisch onderzoek plaats. Hierbij werd de ligging van een gracht, een wal en mogelijk de stadsmuur aangetoond. In 2015 is een 'zwevend' vestingpad langs de contouren van de vestingwerken aangelegd en werd de restauratie van de tbc-hallen, de Lourdesgrot en kloostertuin ter hand genomen.
Op 16 mei 2016 is vestingpark St. Bernardus in Bredevoort feestelijk geopend. Het park in Engelse stijl laat de diverse historische bouwwerken zien. Onder andere: een zwevend vestingpad tussen de bastions Vreesniet en Treurniet met een breedte als de voormalige vestingwal. Het witte betonnen pad loopt door het park en is versierd met mispelbloemen, behorend bij het wapen van Gelre. De theekoepel staat op het voormalige bastion Vreesniet. Rond 1850 is dit theehuis gebouw door Andreas Roelvink, rentmeester van stadhouder Willem V die in de woning op ’t Zand woonde. De oude boomgaard met hoogstamfruitbomen is hersteld. Zicht op het schootsveld van vroeger is hersteld. Het park wordt ook voor culturele activiteiten gebruikt. Het geheel is door tuinarchitect Harry Esselink bijzonder fraai ingericht. Een bezoek waard.
In 2015 werd een horecabestemming verleend op het pand en nu is er gevestigd boutique brasserie & hotel de Heerlyckheid
