Winterswijkse ‘ruimtelandbouwer’ Wieger Wamelink schrijft Het Stikstofweb
NatuurWINTERSWIJK - In juni 2024 verscheen de eerste druk van Het Stikstofweb van Wieger Wamelink, die vooral bekend is van zijn onderzoek naar de mogelijkheden om groenten te telen op Mars en op de maan. In Het Stikstofweb staat hij met beide benen op de aardse grond. Hij is geboren en getogen in Winterswijk en in zijn zo vertrouwde Wooldse Veen, gaat hij zelfs even in de schoenen staan van een klokjesgentiaan. Een originele manier om het stikstofprobleem en het verdwijnen van de biodiversiteit inzichtelijk te maken. En dat is hard nodig, volgens Wamelink.
Door Clemens Bielen
In zijn contacten met overheden kwam Wamelink erachter, dat er veel kennis ontbreekt als het gaat over de stikstofcrisis. Hij doet geen politieke uitspraken, maar wil ervoor zorgen dat iedereen die de discussie aangaat, kennis heeft van de juiste wetenschappelijke feiten.
In korte hoofdstukken gaat ecoloog Wieger Wamelink terug naar de basis: waar komt stikstof vandaan, hoe komt het in de natuur terecht en wat gebeurt er vervolgens in de bodem en welke gevolgen heeft dat voor de natuur? En hoe erg is dat eigenlijk? ‘Voor wie wil weten wat de wetenschappelijke waarheid is’ luidt de uitdagende ondertitel.
Op de Wageningen University & Research geeft Wieger direct aan, dat die uitdagende titel niet op toeval berust: “Ik werd gevraagd om voor de Vaste Kamercommissie Landbouw een korte uitleg te geven over de stikstofdepositie en vooral over het effect op de natuur en de biodiversiteit. Het werd mij duidelijk dat er een kennislacune bestond.”
‘Het werd mij duidelijk dat er een kennislacune bestond’
Die kennislacune is ook nog eens versterkt door populistische publicaties die veel onwaarheden en halve waarheden bevatten, maar wel als warme broodjes over de toonbank gingen. De term ‘wetenschappelijke waarheid’ is ook een knipoog naar die publicaties. Daar is de kiem gelegd voor dit boek. Een tegenwicht voor mensen, die wetenschap ineens als ‘ook maar een mening’ beschouwen, omdat het slecht uitkomt.
Geen politiek standpunt/ een afweging op basis van kennis
In haar voorwoord noemt Anna Grimbrère het boek een must voor het maken van politieke keuzes, toch neemt u geen politiek standpunt in?
Wamelink: “Bewust niet. Dat wil ik niet doen. Ik wil dat je op basis van kennis een afweging maakt. Op basis van dit boek kun je een standpunt innemen en ik zou heel graag zien dat de politiek niet meer ontkent dat er een probleem is. Als de politiek ervoor kiest om de boeren en de industrie hun gang te laten gaan en niet voor de natuur kiest, dan hebben we daar verkiezingen voor om te horen wat wij daar met zijn allen van vinden.”
Breder perspectief
Het boek beperkt zich niet tot de feitelijke biologisch chemische processen in samenhang met stikstof. Klimaatverandering, verdroging, verzuring en vermesting komen aan de orde, maar de auteur maakt in het boek ook duidelijk welke consequenties rechtspraak en wetenschap hebben voor de politiek.
Hij schrijft rapporten voor het ministerie, heeft (inter)nationale wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan, maar dit boek is luchtig en leest als een trein. Wamelink: “Ik had de intentie om een boek te schrijven op wetenschappelijke basis, maar wel voor een breed publiek. Dit is echt pop. Zelfs op de middelbare school zou je het moeten kunnen gebruiken.”
‘Saaie stof’ tot leven gewekt
Wamelink onderzoekt of het mogelijk is om de planeet Mars tot leven te wekken. In Het Stikstofweb is hij er uitstekend in geslaagd om een gecompliceerd proces eenvoudig tot leven te wekken.
De lezers van het boek zullen het beamen. Vaak grappig geïllustreerde quotes maken het lezen nog gemakkelijker. Alleen het lezen van de quotes bij elk hoofdstukje geeft al een beter inzicht in de materie. “In spellen ben ik niet zo goed”, beweert Wamelink zelf, maar een verhaal vertellen gaat hem heel goed af.
Onvermijdelijk komen we natuurlijk uit op ‘Het Wooldse Veen’, een Natura 2000-gebied. Hij heeft er heel wat uurtjes in doorgebracht en leidde samen met zijn opa excursies in het natuurgebied. Zijn andere opa was smid (Mulder) in het Woold. Lang geleden werden er al gereedschappen gesmeed uit de ijzerhoudende oerbonken in de Wooldse bodem.
Een proces waar zuurstof bij vrijkomt. Een dergelijk proces wil Wamelink gebruiken om zuurstof op de maan en op mars te produceren. “Als ik in Winterswijk ben en dat is nog best vaak, ga ik behalve naar de Harmienehoeve voor een stukje kaas, ook nog even het Wooldse Veen in.”
‘Ik had de intentie om een boek te schrijven op wetenschappelijke basis, maar wel voor een breed publiek’
Oplossingen voor het stikstofputje van Europa
‘Wat er verdwenen is, zie je niet’, merkt Wamelink Cruijffiaans op. “Je kunt de gevolgen van stikstofdepositie wel zien aan de vegetatie die veranderd is. Fluitenkruid, brandnetel, riet en braam zijn de winnaars over parnassia, klokjesgentiaan, margrieten, koekoeksbloemen en orchideeën. Ik mis ook de bloemrijke en vlinderrijke bermen. Door een gebrek aan kalk zijn de eierschalen van vogels te broos en huisjesslakken kunnen geen stevig huis bouwen. De gevolgen van stikstofdepositie zijn in de aftakelende natuur herkenbaar. Zeker na het lezen van dit boek.”
De auteur schotelt de lezer ook nog diverse oplossingen voor, waar de politiek zich over mag buigen. De niet al te snuggere opmerking: ‘De atmosfeer bestaat voor 79% uit stikstof, dus wat is het probleem?’ is na het lezen van dit boek in ieder geval voorgoed verleden tijd.
‘Het Stikstofweb’ is in Winterswijk verkrijgbaar bij Boekhandel Kramer en Boekhandel Bruna.