Omgevings-dienst Achterhoek doet boekje open over drugslabs

ma 4 mei, 13:23 Maatschappij

DOETINCHEM – In het kader van de Werkbelevingsweek van provincie Gelderland heeft Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) woensdag 15 april in Doetinchem een boekje opengedaan over de drugslabs die zijn gevonden in de Achterhoek. Toezichthouder Nico Wierenga vertelde over de twintig labs die ODA heeft helpen opruimen sinds 2018: “Voor elk lab dat je vindt, zijn er drie tot vijf die niet gevonden worden.”

Door Guus Helle

Giftige dampen, brand, soms zelfs explosies. Een greep van de gevaren die drugslab met zich meebrengen, aldus Wierenga: “We hebben labs gezien in Zelhem, Doetinchem, Aalten, Drempt en elders in de Achterhoek. De meeste mensen denken bij een laboratorium aan een nette, schone ruimte met reageerbuisjes en mensen in witte jassen. De werkelijkheid van drugslabs ligt anders.”

Tijdens zijn presentatie in het Hanzepand in Doetinchem, hoofdkantoor van ODA, laat hij foto’s zien van drugslabs die hij heeft helpen opruimen: “Jerrycans, ketels, 200-liter drums die in een vaak kleine ruimte staan, zonder te letten op de veiligheid.” En vaak met giftige, brandbare en op andere manieren schadelijke stoffen: “Cocaïne wordt in producten verwerkt zodat het gesmokkeld kan worden, bijvoorbeeld in spijkerbroeken. Vervolgens gebruiken ze sterke oplosmiddelen om het eruit te halen.”

Hij is eens een kelder ingelopen waar een gloeiendhete ketel in stond: “Daar koken ze drugs in onder hoge druk, zoals MDMA, methamfetamine en cocaïne, als dat misgaat kan het exploderen.” Zoals in een woonwijk in Rotterdam in 2024, waar een woning door een explosie volledig is verwoest. “Zo’n grote explosie is hier nog niet voorgekomen, maar wel meerdere afgebrande schuren en woningen.” 

Verleiding
Dat er sinds 2018 twintig drugslabs zijn gevonden in de Achterhoek verbaast hem niet: “Er zijn veel leegstaande schuren en loodsen en als dan iemand langskomt die vraagt of ze het kunnen huren, het liefst met contact geld, is de verleiding groot. Helemaal als je zelf schulden hebt, is het moeilijk om nee te zeggen.”

Maar dat is wel wat eigenaren moeten doen, volgens hem: “Laat nooit iemand iets van je huren zonder huurcontract, geeft nooit iemand de sleutels zonder dat je weet wat ze ermee doen.” Het kan evengoed een uitdaging zijn: “Het komt voor dat criminelen met enveloppen geld langs de deuren gaan, zo gehaaid zijn ze wel.”

Als de drugsproducenten een plek weten te vinden, zijn het niet de bazen van de criminele organisatie die daar staan te ‘koken’ te midden van de gevaarlijke stoffen: “Het zijn meestal niet de slimste of de mensen hogerop in de bende. Misschien hebben ze geld geleend van de verkeerde persoon en moeten ze het op deze manier terugbetalen.”

Riool uitspoelen
Als een drugslab wordt gevonden, mogelijk doordat buren een vreemde geur ruiken of door speurwerk van de recherche, krijgt Wierenga een dag van tevoren een appje van de politie: ‘Morgen gaan we daar een inval doen, kan je klaarstaan?’ Hij bereidt zijn spullen voor: beschermende kleding, masker, handschoenen en meetapparatuur om te onderzoeken wat ze aantreffen: “En als de politie de boeven eruit heeft gehaald en heeft gecheckt of het veilig is om naar binnen te gaan, doen wij ons onderzoek.”

De omgevingsdienst maakt een inventaris van wat ze aantreffen, neemt monsters van de verschillende stoffen die ze vinden en maakt foto’s en video’s, zodat ze niets missen: “Hoe door de koks met de stoffen wordt omgegaan kan erg verschillen.” Hij laat een foto zien van een wasbak waarvan de sifon grotendeels weggesmolten is: “Dit was een metalen sifon, maar ze hebben er een stof met een PH-waarde van 1,5 mee willen afvoeren naar het riool. Metaal kan niet goed tegen zuur. Uiteindelijk hebben we het riool onder het pand moeten uitspoelen om het schoon te krijgen.”

Kwik
Als het forensisch onderzoek van de politie is afgerond en er voldoende metingen zijn genomen, wordt het materiaal van het drugslab afgevoerd: “Dit kan soms vier weken duren” Daarna begint de grootste klus, het opruimen van de verontreiniging die het lab heeft veroorzaakt: “De koks dumpen de afvalmaterialen zonder rekening te houden met wat dit met de omgeving doet. Soms is dit in vaten die langs een weiland achtergelaten worden, zoals in Zelhem het geval was. Andere keren wordt het opgeslagen in het drugslab zelf of het riool ingespoten.”

Bij het drugslab dat in Gendringen is gevonden, was de mestkelder van de boerderij volgepompt: “We vonden 60 duizend liter chemie in de kelder. Mijn PID-meter, dat dampen van chemische stoffen meet, sloeg maximaal uit.”

Ook was Wierenga aanwezig bij het lab in Drempt, de eerste keer dat er kwik werd gevonden bij een drugslab in Nederland: “Een zeer giftige stof. We moesten zelf uitzoeken hoe het op te ruimen, de sanering heeft 2,5 jaar geduurd.”

Doorpakken
Het een kwestie van doorpakken, aldus Wierenga: “Hoe langer je wacht met opruimen, hoe meer de verontreiniging kan verspreiden.” Het kan in de omgeving komen, waar het de bodem, natuur en soms het oppervlaktewater aantast. “Wij hebben bevoegdheid om door alle bureaucratie heeft te gaan. Als we moeten wachten op subsidie dan gaat het alleen maar duurder worden.”

Deze kosten worden niet alleen verhaald op de criminele organisatie, maar ook op de eigenaar van de woning, schuur of het bedrijfspand waar het lab in staat: “Als aangetoond kan worden dat zij een rol hebben gehad, door weg te kijken of door op een andere manier nalatig te zijn. Anders zijn de kosten voor de maatschappij.”

Hoe langer wordt gewacht met opruimen, hoe duurder het wordt: “Ik heb eens gehoord dat een eigenaar wachtte met opruimen. De eerste geraamde kosten waren aanzienlijk, rond de 300.000 euro, omdat het een kwelgebied van grondwater betrof. Maar omdat hij heeft gewacht tot hij niet anders kon, is dit 3,5 miljoen euro geworden.”

Hij raamt dat de kosten voor het opruimen van alle twintig drugslabs in de Achterhoek rond de 2 tot 3 miljoen euro liggen: “En in sommige gevallen hebben we de personeelskosten die de ODA maakt niet eens meegenomen.”

Zijn advies aan burgers die drugsafval vinden in het bos of een vermoeden hebben dat er iets vreemds gebeurt in hun omgeving: “Bel direct 112 als je iets vindt. Ga er zelf niet op af, het kan gevaarlijk zijn en schadelijk voor de gezondheid.”

KADER: Drugslabs in de Achterhoek

Gevonden drugslabs per gemeente:

Bronckhorst:
- Ambachtsweg te Zelhem
- Davisweg te Zelhem
- Dollemansstraat te Baak
- Zomerweg te Drempt
- Molenenk te Hengelo

Doetinchem:
- Havenstraat te Doetinchem
- Keppelseweg te Langerak
- Bunderhorst te Doetinchem
- Varsseveldseweg te Doetinchem

Lochem:
- Broersdijk te Laren

Montferland:
- Eltenseweg te Beek
- Endepoelstraat te Didam
- Endepoelstraat te Didam
- Ulenpasweg ‘s-Heerenberg

Oost Gelre:
- Oude Winterswijkseweg te Vragender

Oude IJsselstreek:
- Omsteg te Netterden
- Ettenseweg te Ulft

Winterswijk:
- Waliënseweg
te Huppel
- Driemarkweg te Winterswijk