Slagkracht gemeenten
Burgemeester, wat is de slagkracht van de gemeenten in ons land de komende vier jaar?
“Ik denk dat de gemeenten nog beter hun best zullen doen om hun taken uit te kunnen voeren. Tegelijkertijd zien we ook dat steeds meer gemeenten gaan samenwerken omdat schaalgrootte belangrijk is voor het uitvoeren van bepaaldetaken. In onze eigen provincie is de Liemers daar een voorbeeld van. Zevenaar gaat het samen doen met drie andere gemeenten. Ook in de Betuwe zijn verkenningen gaande tussen Wijchen en Druten om te gaan samenwerken. Die opschalingen vinden dus al plaats. In 2017 was Doetinchem qua grootte nog de vijfde gemeente van Gelderland. Echter, als deze samenwerkingen zo doorgaan zijn we over een paar jaar de tiende of elfde. Dat zegt wel iets over de trend tot opschaling en het gezamenlijk doen van uitvoeringstaken. Bij bedrijfsvoering als ICT en belastingen kan dat prima, maar als het politiek en beleid raakt dan wordt het ingewikkelder. Gemeenschappelijke regelingen staan onder druk omdat de politiek zegt daar geen controle op te hebben.”
Hoeveel gemeenten voldoen aan redelijke eisen?
“Het gros voldoet daaraan. Als een gemeente onder de norm raakt moet er voor uitgaven eerst toestemming van de Provincie verkregen worden. In feite staat men dan onder curatele. Aan de inkomstenkant betekent dat vaak maximale verhoging van belastingen en het doen van scherpe beleidskeuzes. Een situatie waar je als gemeente liever niet in terecht komt. Je bent dan je zelfregie kwijt. De gemeente Vlissingen is daar een voorbeeld van. Het gros van de gemeenten redt het nog, maar er zijn wel zorgen.”
Waar staat Doetinchem nu en wat is ons perspectief?
“Onze gemeente staat er gunstig voor. In de afgelopen jaren hebben we onze financiën goed op orde gebracht en gehouden. Alle parameters staan nu op groen. In de afgelopen jaren hadden we een positief exploitatiesaldo en het is gelukt een grote subsidie binnen te halen. Ook ons actieve grondbeleid heeft daartoe bijgedragen.”
Waaraan merken gemeenten het eerst wanneer de financiële slagkracht onder de maat is?
“Als een gemeente onder toezicht komt dan eisen het Rijk en de Provincie dat de financiën acuut op orde worden gebracht. Dat betekent maximale verhoging van belastingen en het afschalen van voorzieningen. Je gaat dan echt terug naar het wettelijke minimum. Het armoede en participatiebeleid kunnen daardoor geraakt worden. De ambtelijke organisatie moet vaak krimpen waardoor de gemeente geen extra taken meer op zich kan nemen. Je wordt dan echt uitgeknepen. Dat is een situatie die wij in onze gemeente gelukkig nog niet hebben meegemaakt.”
Wat kan de Vereniging Nederlandse Gemeenten VNG hieraan doen?
”Er vindt periodiek overleg plaats tussen het Rijk, de Provincie en de gemeenten. Ook zit het Waterschap daar bij. Deze gesprekspartners bespreken de grote opgaven. Door de kort na elkaar opvolgende kabinetten was dat in de afgelopen jaren best wel ingewikkeld. Nu merken we dat er van de kant van het huidige minderheidskabinet een uitgestoken hand is. Overigens zullen ze wel moeten want zonder gemeenten komen ze niet heel ver.
Tekst: Bert Vinkenborg