Weerbare democratie
Burgemeester, over het begrip democratie lopen de opvattingen uiteen. Wat is volgens u de juiste definitie?
“In de democratie hebben allen het voor het zeggen. Er is kiesrecht, er zijn vrije verkiezingen, een vrije pers, je mag demonsteren en er is een gekozen volksvertegenwoordiging. Allemaal zaken zoals wij die in Nederland kennen en die in de grondwet verankerd zijn. Dat alles tezamen maakt dat wij een democratie zijn. Dat geldt voor de meeste Westerse landen.”
Democratie verschilt per land. Hoe is het bij ons ontstaan en wie waakt erover?
“Dat zit soms in kleine dingen Het recht van demonstreren is in het ene land soms wat beperkter dan in het andere land. De grote filosofen die achter het ontstaan en de vormgeving van de democratie zitten zijn in ons land, in Engeland, in Amerika of in de andere Westerse landen dezelfde. Wat verder van huis is het niet meer zo vanzelfsprekend. Daar zijn geen vrije verkiezingen en recht om te demonstreren of er is censuur op de pers.”
Wat is de geschiedenis van de democratie in Nederland?
“Onze democratie is in de 19e eeuw in 1814 na de Franse tijd begonnen bij het ontstaan van het koninkrijk. Daar moet ik bij zeggen dat het wel een democratie in de kinderschoenen was. Het stemrecht was heel erg beperkt en het staatshoofd, de koning, had nog heel veel invloed. Onder Thorbecke in 1848 is de positie van het staatshoofd veranderd. Nederland is toen een parlementaire democratie geworden en het parlement werd belangrijker dan het staatshoofd. Sinds 1917 hebben we in ons land vrije en algemene verkiezingen. Alle belangrijke grondrechten zoals we die nu kennen zijn toen tot ontwikkeling gekomen. Een echte democratie zijn we dus eigenlijk pas ruim honderd jaar.”
Trekt de minderheid altijd aan het kortste eind?
“In ons systeem is de helft plus één democratisch. Maar wel in een traditie van oog, oor en respect voor minderheden. Het is zo dat we altijd rekening houden met groepen die anders denken of handelen. Dat is ook in artikel 1 van de grondwet verankerd. In ons vertegenwoordigend stelsel is nooit iemand de absolute vertegenwoordiger. Je moet het altijd in samenspel met anderen doen en je rekenschap geven van kleine groepen die misschien niet direct vertegenwoordigd zijn of die anders denken. Ik denk dat dit in ons land aardig gelukt is. Door een goede balans na te streven word je in ieder geval representatiever”
Is de waan van de dag een bedreiging van de democratie?
“In de vluchtigheid van deze tijd is dat zeker een gevaar. Nu in de digitale en feitelijke wereld afstanden steeds minder een rol spelen bestaat het risico dat de waan van de dag de politiek bepaalt. Je ziet het ook aan het aantal vragen en interpellaties. De dynamiek in de politiek is enorm toegenomen. De uitdaging is nog steeds de stip op de horizon te zetten en niet om de paar jaar nieuwe verkiezingen te hebben. Politieke rust is ook bevorderlijk voor de democratie.”
Zijn periodieke verkiezingen toereikend om ons democratisch bestel te bewaken en bewaren?
"Nee, democratie vraag iedere dag om onderhoud, actieve toepassing en uitleg. Daar zijn diverse gelegenheden voor. Ook voor raadsleden is het nuttig de democratie te blijven uitleggen.”
Is radicalisering een bedreiging voor ons democratisch bestel?
“Dat kan zeker een bedreiging zijn. Als een kleine groep radicaliseert en de grote groep niet reageert dan gaat het met de democratie de verkeerde kant op.”
Tekst: Bert Vinkenborg