Met de bezem door hartje Doetinchem: maquette opgefrist en ‘gerenoveerd’

DOETINCHEM – Het heeft niets met Koningsdag te maken en stond al in de planning, maar het centrum van Doetinchem is helemaal schoongemaakt en waar nodig hersteld. Het gaat in dit geval echter niet om het centrum anno nu, maar om de grote stadsmaquette in het Stadsmuseum. Bouwer Herbert Tomesen heeft de hele maquette weer opgefrist en waar nodig, kleine reparaties uitgevoerd.

Het is een ingrijpende klus waar Tomesen vier dagen druk mee is geweest. Alle vijfhonderd huisjes en gebouwen zijn door hem aan een controle onderworpen, schoongekwast, geborsteld en waar nodig gerepareerd.
Resultaat? Een opgefrist en strak ogende maquette van de Doetinchemse binnenstad aan het begin van de tweede wereldoorlog. “Door de verhalen van mijn vader die tijdens de oorlog in het centrum woonde ben ik al op jonge leeftijd geboeid geraakt door dit stuk stadsgeschiedenis. Met name de verhalen rond de bombardementen in maart 1945 hebben een diepe indruk gemaakt”, vertelt Tomesen.

De maquette is in tien jaar tijd gebouwd door Herbert en was in 1995 klaar. “Vijftig jaar na de bevrijding, een mooi moment om de Doetinchemmers kennis te laten maken met het stadscentrum van destijds, voordat een groot deel werd verwoest.” Nadat de maquette onder andere in het gemeentehuis en bij Amphion te zien was kreeg dit imposante object een prominente plaats in het Stadsmuseum aan de burgemeester van Nispenstraat. Daar is de maquette (in totaal zes meter lang en ruim vier meter breed) voor bezoekers te bezichtigen.
“Alles is gemaakt op de schaal 1:100. De huisjes zijn gemaakt van polystyreen”, vertelt Tomesen. Om alles zo natuurgetrouw mogelijk na te maken heeft Tomesen talloze foto’s bekeken en gesprekken gevoerd met voormalige bewoners van het centrum. Ook het schilderij ‘De Verwoeste Binnenstad’ van de hand van de grootvader van Herbert was een inspiratiebron.

Het schoonmaken is een arbeidsintensief werk. “Alle huisjes staan los. Dat maakt ze minder kwetsbaar. Het voordeel is ook dat ik ze nu stuk voor stuk op kan pakken, kan controleren en schoonmaken en eventueel wat herstelwerk kan uitvoeren.” Hoewel de maquette niet makkelijk aan te raken is blijken er toch zo hier en daar wat hekjes omgevallen te zijn en zijn sommige objecten toch een beetje beschadigd. “De laatste keer dat ik dit werk heb gedaan was in 2011 en het is nu ook wel weer nodig. En nee, dat is niet omdat de koning zijn verjaardag hier komt vieren, dit was al gepland.” Om de werkzaamheden uit te voeren is een steiger gebouwd die over de maquette heen kan schuiven en het mogelijk maakt voor Herbert om alles goed te bereiken, zonder lastige capriolen uit te hoeven halen.

Lees verder onder de foto:

Herbert Tomesen. Foto: Roel Kleinpenning

Wat ooit begon als een soort hobby is inmiddels uitgegroeid tot een professionele activiteit. Tomesen is dagelijks bezig met het maken van schaalmodellen en heeft naast de maquette van Doetinchem ook op tal van andere plaatsen in het land maquettes gemaakt. “Amsterdam, Amersfoort, Texel, Alkmaar en nog veel meer”, vertelt de bouwer die in De Rijp woont, maar nog steeds een sterke binding met Doetinchem heeft. “Als ik nu bezig ben met dit werk, dan gaan mijn gedachten weer terug naar al die verhalen die ik destijds heb gehoord en verbaas ik me nog steeds over het feit hoe het centrum na de oorlog eigenlijk om zeep is geholpen door de beleidsmakers van toen en nu. De gemeente heeft zelf meer gesloopt dan dat wat door de bombardementen was veroorzaakt en dat vind ik ontzettend treurig.”
Het ontneemt Tomesen echter niet de energie om inmiddels bezig te zijn met een volgende grote klus, namelijk het maken van een maquette die zichtbaar moet gaan maken hoe Doetinchem er in de middeleeuwen globaal uitzag. “Zeg maar zo rond de grote stadsbrand in 1527.” Die maquette moet klaar zijn in 2036, als Doetinchem 800 jaar stadsrechten heeft. “Dat wordt een ander soort maquette als deze. Het wordt een combinatie van modelhuisjes zoals je die nu ook ziet, maar we zijn ook bezig om er nieuwere, digitale technologie in toe te passen, de ontwikkelingen in de maquette bouw gaan nog steeds door en daar sluiten we bij aan”, aldus Tomesen die als het aan hem ligt uren kan vertellen over modelbouw en zijn bedrijf Artitec waar een uitgebreid scala aan modelhuisjes en andere objecten ontworpen worden.

Als schoonmakend is het Tomesen opgevallen dat er in de maquette van Doetinchem in 1940 al verbindingen te zien zijn die hij bij de nieuwe maquette kan gebruiken. “Daar ga ik nu niet veel over zeggen, maar het intrigeert me wel en ik ga er wat mee doen.”

Op 10 april 2025 geeft Tomesen een lezing in De Steck’ aan Raadhuisstraat 25 over ‘vijf eeuwen Gruitpoort’ - aanvang 19.30 uur. De maquette is te bezoeken tijdens de openingstijden van het Stadsmuseum.