Wuivende Watergolven: 561 muzieknummers in drie regels gevangen

DOETINCHEM - In zijn dichtbundel Wuivende watergolven brengt Sjaak Leijtens muziek en taal samen. Bekende en minder bekende muzieknummers vormden de inspiratie voor 561 korte gedichten, muziekbijnaiku’s genaamd. Ze tellen bijna allemaal zeventien lettergrepen.

Door Hans Hissink

De gedichten van drie regels die in het boek te lezen zijn, zijn geïnspireerd op de haiku, een traditionele Japanse dichtvorm. Een haiku bestaat uit drie regels tekst. Oorspronkelijk ging die tekst altijd over de natuur en de seizoenen. De laatste regel geeft een onverwachte wending. “Zes jaar geleden kreeg ik een boek met de titel 575 Haikoots, door Kees van Kooten. Deze haiku’s waren een openbaring. De vrijheid die eruit sprak. Die wilde ik ook verkennen.” legt Sjaak Leijtens uit.

Het idee om muziek en haiku’s te combineren ontstond nadat Sjaak eerst complete liedjes van Gram Parsons en Grateful Dead vertaalde. “Ik was halverwege Nebraska van Bruce Springsteen toen ik dacht ‘waarom vertaal ik een hele songtekst, als ik mijn gevoel ook in drie regels kan vangen?’ Vanaf die tijd ben ik muziekbijnaiku’s gaan schrijven, die ik eerst nog ‘Haisjeeks’ noemde.”

Het is niet Sjaak z’n bedoeling om een liedtekst in drie regels samen te vatten. “Dat hoeft niet. Ik kan één aspect kiezen, zoals de titel, een couplet of een refrein, of een personage. Zo schep ik ruimte voor gevoelens, herinneringen of meningen. Die afstand is belangrijk. Het gedicht is mijn associatie bij een lied, geen vertaling ervan.”

‘Het gedicht is
geen vertaling
van een lied’

Muzieksmaak
Het gaat om muzieknummers die Sjaak gevoelsmatig raakten. “De perioden in mijn leven zijn in het boek terug te zien. Jaren 60 protestmuziek speelde lange tijd een belangrijke rol. Later allerlei concerten en festivals. Ongeveer een vijfde van de titels die in het boek voorkomen, stond vorig jaar in de Top 2000. Mijn muzieksmaak is in de loop van de jaren veranderd. Tegenwoordig luister ik graag naar klassieke muziek, maar de oude nummers zijn dierbaar.”

Wat als een onhaalbaar idee begon, groeide daadwerkelijk uit tot een boek. “Uiteindelijk kwam het ervan. Mijn achterbuurman Rob Kraayenbrink bood vorig jaar aan om illustraties te maken. In zijn voorraad tekeningen zat er één van een golf met zwaaiende handen. Dat bleek een verwijzing naar De grote golf van Kanagaw, een kleurenhoutsnede van de Japanse kunstenaar Katsushika Hokusai. Die paste bij de oorsprong van de haiku en bij de golven muziek die mensen soms over zich heen krijgen. Vandaar de definitieve titel, Wuivende watergolven.”

De liefde voor het dichten heeft Sjaak niet van een vreemde. “Mijn moeder is mijn eerste grote inspiratie. Zij ging er altijd voor zitten en leverde fraaie teksten met Sinterklaas en bij bruiloften. Daardoor zag ik al vroeg hoeveel plezier taal kan geven. Ik hoop dat lezers dat aanvoelen. Iedereen kan proberen een gevoel of een gewaarwording in drie regels te vangen. Iets kort opschrijven is soms moeilijk, het gaat om woorden kiezen.”

Afgelopen zaterdag 17 oktober, ook de verjaardag van Sjaak Leijtens, was de boekpresentatie van Wuivende Watergolven in het Amphion Filmhuis. Een volle zaal met genodigden zag eerst filmfragmenten uit privéarchief., gemonteerd door Patrick Spoel. Daarna trad Peter Schrauwen op en speelden Loesje Verheul (piano), Mark Lenselink (saxofoon) en Willem Ebbers (percussie) onder meer de highlights Every Breath You Take, In The Ghetto en The River, afgewisseld met muziekbijnaiku’s die werden voorgelezen door Sjaak zelf.

Ad van Liempt, de bekende journalist, auteur van oorlogsboeken, tv-programmamaker en Doetinchemmer kreeg het eerste exemplaar overhandigd. Hij las enkele muziekbijnaiku’s voor over nummers van artiesten en bands die hij zelf live heeft zien optreden. Die werden ingeleid met persoonlijke korte verhalen over concerten van onder meer Neil Diamond, Leonard Cohen en Simon & Garfunkel.

Voldoening
Wat de boekpresentatie vooral opleverde bij Sjaak, is voldoening. “Ik heb de middag ervaren als een bijzondere afsluiting, waarbij voornemens, plannen, wensen en verlangens rondom het boek op hun plaats vielen. Tegelijkertijd voel ik ruimte voor een nieuw begin, een volgend boek. Dat kan gerust drie, vier of vijf jaar duren, bij leven en welzijn, ik wil er vol voor gaan. Tijdens een cursus Japanse dichtkunst maakte ik kennis met de tanka, een gedicht van vijf regels. Mijn idee is om daarmee ethische, politieke en filosofische denkrichtingen begrijpelijk weer te geven. Samen met bevriende oud-studiegenoten.”

In het nawoord van zijn dichtbundel doet Sjaak een oproep aan andere muziekliefhebbers. “Het zou mooi zijn als mensen zin krijgen om zelf ook zoiets te doen. Daarbij denk ik vooral aan liefhebbers van de Top 2000. Echte muziekfanaten die de inspiratie en creativiteit die zij uit muziek halen, vertalen naar gedichten die vervolgens kunnen opduiken in een podcast of waar dan ook.”

In Wuivende watergolven staan 561 muziekbijnaiku’s die allemaal gekoppeld zijn aan een muzieknummer. Muzieknummers die allemaal te beluisteren zijn via afspeellijsten (Wuivende watergolven 1-18) op Spotify. Bekende en minder bekende nummers komen voorbij. Zelfs het Ettens Mannenkoor komt meerdere keren voorbij in het boek.

Het boek bestel je via:

boekscout.nl