Droogte laat sporen na in Doetinchemse bomen

DOETINCHEM – Bomen die vroegtijdig hun blad verliezen, afstervende boomtoppen en zware takken die spontaan afbreken. De uitzonderlijk warme en droge zomer laat zijn sporen na in Doetinchem. De gemeente ziet bij haar 34.000 straat- en laanbomen meer kroonsterfte en algemene uitval. Ook in de bossen rond de Slangenburg zijn de problemen zichtbaar. Daar worden bezoekers inmiddels gewaarschuwd voor vallend hout.

Door Meindert Bussink

„Ik zie heel veel bomen die het heel zwaar hebben”, zegt Nol Verhoeven, die voor de Sint-Willibrordsabdij zestig hectare landbouwgrond en bos beheert. „Bomen laten hun blad of naalden vallen. Er breken spontaan, soms zware, takken af. En er gaan heel veel bomen dood. Niet alleen oude, ook jonge bomen.”
Vooral beuken vallen hem op. Rond de Slangenburg staan veel beukenlanen en ook in de bossen is de soort goed vertegenwoordigd. Daarnaast ziet Verhoeven problemen bij onder meer berken, naaldbomen, fruitbomen en lindes.
De gemeente Doetinchem herkent het beeld van bomen die het moeilijk hebben. Vooral bij beuken en berken is de droogtestress duidelijk zichtbaar. Bomen verkleuren geel, verliezen vroegtijdig hun blad en vertonen afstervende takken of toppen. Ook nieuwe aanplant heeft het moeilijk.

Jarenlange opeenstapeling
De schade van deze zomer hoeft bovendien niet meteen volledig zichtbaar te zijn. Volgens de gemeente gaat het om een opeenstapeling van jaren waarin bomen soms amper groeien. Wanneer een boom zijn blad vroegtijdig verliest, wordt het groeiseizoen korter en kan hij minder reserves opbouwen en minder investeren in zijn wortelgestel.
„Wanneer er dan weer een stressperiode aankomt, kan dit de druppel zijn”, aldus een woordvoerder van de gemeente.Verhoeven ziet eveneens dat opeenvolgende jaren hun tol eisen. „Bomen verzwakken door langdurige droogte. Is dit een uitzondering, dan herstelt een boom zich. Is het structureel, en daar lijkt het op, dan zijn bomen vatbaarder voor ziektes en gaan eerder dood.”
Doetinchem beheert ongeveer 34.000 straat- en laanbomen. Uit inspecties ziet de gemeente meer kroonsterfte en algemene uitval. Daarbij wordt wel een voorbehoud gemaakt: een slechte conditie of het afsterven van een boom kan verschillende oorzaken hebben. Droogte en warmte zijn daar volgens de gemeente „zeker één van”.

Dat bomen niet vanzelf bestand raken tegen langdurige droogte, blijkt ook uit internationaal onderzoek dat op 24 augustus werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Onderzoekers analyseerden 24 fysiologische eigenschappen van bomen in veertig droogte-experimenten in bossen verspreid over de wereld.
Zij vonden geen aanwijzingen dat bomen hun onderzochte systemen voor watertransport en fotosynthese aan langdurige droogte aanpasten. Door het watertekort werd wel de zogenoemde hydraulische veiligheidsmarge kleiner: de buffer voordat het watertransport in een boom in de problemen komt.
De onderzoekers concluderen niet dat bomen zich helemaal niet aan veranderende omstandigheden kunnen aanpassen, maar wel dat de onderzochte fysiologische mechanismen waarschijnlijk onvoldoende bescherming bieden tegen toekomstige droogte.

Niet alleen te droog
Volgens bomenspecialist Dyon Temming van Mooi Achterhoek is droogte bovendien maar een deel van het verhaal. Hij zag sinds 2025 in delen van de Achterhoek acute sterfte onder oude fruitbomen, eiken en beuken. Aan die periode gingen niet alleen droge jaren vanaf 2018 vooraf, maar ook de extreem natte periode van 2023 en 2024.
„De bomen in onze klimaatzone zijn gewend aan een bepaalde stabiliteit en een redelijk smalle bandbreedte van vochtbeschikbaarheid en temperatuur”, aldus Temming. Volgens hem kunnen juist de extremen in vocht en temperatuur bomen parten spelen.
Dat herkent Verhoeven in de Slangenburg. Ook daar speelden volgens hem zowel een reeks droge zomers als de zeer natte periode daarna een rol. Langs wandelpaden zijn de afgelopen jaren oude beuken weggehaald vanwege de veiligheid. Sinds deze zomer waarschuwen borden bezoekers bovendien voor het gevaar van vallend hout.

Tegelijkertijd wordt in de Slangenburg gewerkt aan een ander soort bos. Het bos werd oorspronkelijk voor houtproductie aangelegd, met percelen waarop veelal bomen van dezelfde soort en leeftijd stonden. Tegenwoordig wordt niet meer op grote schaal kaalgekapt.
„Wij proberen via kleine ingrepen een gemengd bos te krijgen met verschillende soorten naald- en loofbomen”, zegt Verhoeven. Natuurlijke verjonging speelt daarbij een belangrijke rol.
Ook de gemeente Doetinchem kiest bij nieuwe aanplant bewust voor variatie. Er wordt gekeken naar soorten die beter tegen droogte kunnen, maar ook naar ziekten en plagen. Minstens zo belangrijk is volgens de gemeente de standplaats: een boom moet voldoende ondergrondse groeiruimte en goede grond krijgen.
“Tegelijkertijd willen we geen eenzijdig bomenbestand, dus we planten gevarieerd”, aldus de gemeente. Alleen droogtebestendige soorten planten is volgens haar dan ook niet dé oplossing.

Water vasthouden
Temming ziet een bredere verandering van de waterhuishouding als een van de belangrijkste opgaven. „Ik denk dat een systeemverandering met betrekking tot waterhuishouding het allerbelangrijkst is.” Water vasthouden in de bodem is volgens hem niet alleen belangrijk voor bomen en natuur, maar ook voor landbouw en drinkwater.
Dat thema kreeg zaterdag 12 september ook lokaal aandacht. Beweging Liefde voor het Klimaat hield vanuit Terborg een Achterhoekse klimaatwandeling, op dezelfde dag als de nationale klimaatmars in Amsterdam. De wandeling kreeg bewust een rustig karakter zonder spandoeken en protestborden.
De vraag blijft ondertussen welke bomen het Doetinchemse landschap over vijftig jaar moeten dragen. Verhoeven zet in de Slangenburg in op meer variatie en natuurlijke verjonging, terwijl de gemeente hetzelfde uitgangspunt hanteert voor haar openbare bomenbestand.
Temming waarschuwt daarbij voor simpele antwoorden: „Er bestaan gewoonweg geen simpele oplossingen voor complexe vragen.”