Privè bestandje leidt tot fysieke bundel voor publiek: ‘Ik ben met veel dingen grenzeloos’
CultuurTERBORG - Een boomlange vent, kaal, fors, armen vol tatoeages. Gekleed in een felroze T-shirt met bijpassende sneakers. Sociaal, westers accent, vrolijke lach, verzot op muziek en verwoed verzamelaar van Playmobil: dat valt allemaal op, zo op het eerste gezicht van de 57-jarige Marc Kooistra in zijn woonkamer in Terborg.
Door Kelly Heerink
Hij schreef juist een boek over wat je níét ziet aan de buitenkant. Suikerpoppetjes in de regen is een openhartig autobiografisch verhaal over een leven dat werd gevormd door een moeilijke jeugd, psychische worstelingen, verlies, liefde en jarenlange mantelzorg. Kooistra: “Het is geen aanklacht en ook geen zoektocht naar medelijden, maar een eerlijk verhaal over hoe een mens, ondanks ingrijpende gebeurtenissen, steeds opnieuw de kracht kan vinden om verder te gaan.”
Het verhaal speelt zich onder andere af in Terborg, Varsseveld en op andere plekken in de streek. Toch verraadt zijn accent al snel dat Kooistra geen geboren en getogen Achterhoeker is. Hij groeide op in ’t Gooi en verhuisde later meermaals tussen oost en west, door zowel persoonlijke en financiële omstandigheden als wisselingen van baan.
Kooistra werkte onder meer in de muzieksector en als chauffeur. Uiteindelijk klom hij in de pen. Niet met het vooropgezette plan een boek uit te brengen. “Het was in eerste instantie gewoon van me af schrijven.”
Ruimte voor het verleden
Bij Kooistra werd een aantal jaar geleden atrofie van de kleine hersenen èn Functionele Neurologische Stoornis (FNS) vastgesteld. “Dit kan getriggerd worden door trauma”, zegt Kooistra die onder meer kampt met pijn en verkrampingen in zijn benen.
Veel uit zijn verleden kwam opnieuw naar boven toen er, na het overlijden van zijn vrouw, voor het eerst meer rust ontstond. Alsof alles wat jarenlang geen ruimte had gekregen zich alsnog meldde.
Daarvoor ging Kooistra vooral door, ook omdat het moest. Werken, zorgen voor zijn autistische dochter en jarenlang mantelzorgen voor zijn vrouw. Zij kreeg MS en woonde de laatste jaren van hun huwelijk in Antonia.
Ook muziek hielp iets los te maken. Het televisieprogramma Beste Zangers raakte de muziekfanaat. “De openheid van de zangers, de muziek; dat kwam bij mij heel erg binnen. Dat heeft er ook aan meegeholpen dat ik begon met van me af schrijven.”
Ook is zijn korte termijngeheugen aangetast. Zijn vriendin Martine Kiezenberg, waarmee hij inmiddels vijf jaar samen is, springt af en toe bij om een en ander toe te lichten.
Tegendraads
Het lange termijn geheugen werkt nog prima. Dus de verhalen schreven zich vanzelf: een eigen stijl, korte alinea’s en met hier en daar een vleugje sarcasme.
Zijn jeugd was alles behalve rooskleurig. Thuis moest veel gaan zoals zijn moeder – opgegroeid in Aalten – dat graag wilde. Zijn vader, ‘een stugge Fries’ volgde en was er wel, maar volgens Kooistra emotioneel vaak op afstand. Ook op school werd de inmiddels grote man gepest.
“Ik en mijn halfzus leken niks tekort te komen. Ik groeide op in een flatje in Hilversum, onze broodtrommels waren altijd gevuld, we hadden nette kleren en als ik iets nieuws wilde hebben, was dat geen probleem.”
Maar wat hij écht wilde en - zoals ieder kind - nodig had, was emotionele beschikbaarheid van zijn ouders. “Door spullen werd de leegte in mij niet vervuld.”
Dus werd Kooistra opstandig: als volwassene begrijpt hij dat. “Ik deed precies wat er niet van mij werd verwacht en hoopte daarmee in ieder geval aandacht te krijgen.”
Over zijn vaders karakter zegt hij: “Afstandelijk, koeltjes.” Toch groeide met de jaren ook het respect. “Omdat hij veel heeft moeten verstouwen. Ze zijn nog altijd samen.”
Ook zijn moeder droeg haar eigen verleden mee: een pittige jeugd, inclusief een streng geloofsregime. Kooistra koos vervolgens ongeveer de tegenovergestelde route. Hij deed, zoals hij het zelf zegt, ‘alles wat God verboden had’.
“Op mijn zevende begon ik met roken.” Later kwam daar drank bij en bracht hij veel tijd door in de kroeg en bij de ouderwetse gokkast in de snackbar. “Daar kon je toen ook voor je achttiende gewoon op spelen.” Het gokken liep uiteindelijk uit de hand en werd een verslaving.
Kort gezegd: thuis voelde Kooistra zich niet veilig, maar ook buitenshuis liep hij vast. Toen de situatie thuis verder verslechterde en zijn gedrag steeds problematischer werd, wilde hij vooral weg. Uiteindelijk volgde een vrijwillige opname in de GGZ, die hij op dat moment vooral als een uitweg uit zijn thuissituatie zag. Lang duurde die periode niet. “Na een aantal maanden liet ik me ook daar niet de les lezen en werd ik ontslagen.”
Ondanks die rumoerige jaren stopte hij ergens tussen zijn twintigste en dertigste cold turkey met drinken. Juist omdat hij geen maat kon houden. Ook het gokken verdween naar de achtergrond.
“Ik ben met veel dingen grenzeloos. Ik hou van eten, geef meer geld uit dan ik heb en moet altijd wat te doen hebben. Ook als ik er eigenlijk geen energie voor heb.” Zo ging het ook met zijn boek. Nachtwerk, want eenmaal begonnen moest het af.
Na 46 jaar zette hij ook abrupt een punt achter het roken. “Als ik wil, kan ik ineens een knop omzetten.”
Die verhalen schreef hij bij zijn muziekinstallatie, waar hij zichtbaar trots op is – ook al moet hij ‘nog steeds een deel afbetalen’. Kooistra vertelt het met een lach. “Muziek hoort bij mij. Het is een rode draad in mijn leven en dus ook in het boek. Net als slecht omgaan met geld.”
Die zelfspot is volop terug te vinden in Suikerpoppetjes in de regen. Daardoor wordt het, ondanks de opeenstapeling van soms heftige gebeurtenissen, geen loodzwaar verhaal. Mentale gezondheid, familie, mantelzorg, verlies en veerkracht lopen er als thema’s doorheen. “Sommigen lazen het in één ruk uit.”
De korte hoofdstukken en directe schrijfstijl maken het toegankelijk. “Ik wilde het boek eerst laten redigeren, maar dan werd het niet meer mijn verhaal.” Daarom gaf Kooistra het in eigen beheer uit. De illustraties liet hij maken door vriend...
Op de kaft staat zijn muziekinstallatie, met daarvoor de smeltende ‘poppetjes’. Deze afbeelding is geïllustreerd door zijn vriend Dennis Graafland.
De titel Suikerpoppetjes in de regen is geïnspireerd op Sugar Mice in the rain van de band Marillion. “Uit de tijd van de zanger Fish.”
Ook al is Kooistra ‘niet van suiker’, de betekenis zit vooral in vergankelijkheid. “Ik heb mensen besodemieterd waar ze bij stonden. Maar daar wil ik niet in wil blijven hangen.”
Hij wil en gaat door. “Want over vijftig jaar weet niemand dat meer. Alles verdwijnt...”
...Nou ja, behalve de verhalen in zijn autobiografische boek dan.
