Voor het eerst in Doetinchem: Indië-herdenking met toespraken, stille tocht en bloemleggingen
CultuurDOETINCHEM - Zaterdag 15 augustus; de dag waarop met de capitulatie van Japan 81 jaar geleden een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog en de strijd in Nederlands-Indië. Voor het eerst wordt in Doetinchem een Indië-herdenking gehouden.
Twee dagen na de Japanse capitulatie riep Soekarno de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië uit. Nederland erkende die niet en er brak een chaotische tijd aan; de bersiap-periode. In een poging om de kolonie te behouden, stuurde de Nederlandse regering militairen: eerst vrijwilligers, later dienstplichtigen. Zij voerden vervolgens vier jaar lang een guerrillaoorlog. Uiteindelijk werd onder internationale druk op 27 december 1949 in Amsterdam de soevereiniteitsoverdracht getekend.
350 Jaar kolonialisme, de Japanse bezetting, de jappenkampen, de Bersiap-periode, de politionele acties, de ontslagen Molukse KNIL-militairen, de nationalisaties en de uittocht in 1957 en de strijd om Nieuw-Guinea; ze maken alle deel uit van onze vaderlandse geschiedenis. Een beladen geschiedenis.
“Velen ontvluchtten het land en kwamen naar Nederland”, vertelt Karel Berkhuysen, voorzitter van Stichting Doetinchem Herdenkt.
“Een land waar niemand zat te wachten op verhalen over de verschrikkingen. Hier was het immers ook oorlog geweest. ‘Jullie hebben in ieder geval mooi weer gehad. En hier hadden we de hongerwinter’ viel vaak te beluisteren.”
Er is dan ook vooral gezwegen. Niet voor niets Het Indisch Zwijgen genoemd. De eerste generatie vertelde vaak niets en de tweede generatie wilde of mocht niets vragen.”
Overdracht
“De geschiedenis wordt echter van generatie op generatie doorgegeven”, vertelt Karel Berkhuysen. “Bewust of onbewust. Door deze transgenerationele overdracht is er bij velen nog steeds sprake van stil verdriet of onverwerkte emoties. Bij anderen is er een gemis aan begrip of erkenning. En sinds onze stichting onder meer de herdenkingen van de bombardementen op Doetinchem en de Holocaust organiseert, realiseren we ons steeds meer hoe belangrijk herdenkingen voor velen zijn.”
Dat maakte dat Stichting Doetinchem Herdenkt ook de organisatie van een Indië-herdenking op zich wilde nemen. Een van de medeorganisatoren is Wilma Luyke.
“Mijn Indische moeder, Albertine Spiecker, is geboren op Borneo. Toen de oorlog uitbrak was zij 19 jaar. Het was een mooie vrouw. Ze was verliefd en verloofd met Piet. Hij werd samen met haar vader in 1943 door de Japanners opgepakt. Joop Luyke, mijn latere vader, zat krijgsgevangen in een Jappenkamp op voormalig Borneo, het huidige Kalimantan.”
‘Altijd maar bang’
“Piet en mijn opa werden onthoofd. Mijn moeder was een buitenkamper en daardoor overgeleverd aan de ronselpartijen van de Jap en de Indonesiërs. Haar oorlogservaringen zijn in eerste instantie ongemerkt bij mij terechtgekomen. Haar houding, haar woorden, haar afkeer en afkeuring van en naar mij heb ik lange tijd ondergaan en nooit begrepen. Ik heb te vaak gedacht dat ze mij niet gewenst had. Jarenlang dacht ik dat het aan mij lag. Totdat ik ziek werd.
Het waren de projecties van mijn moeder die in mijn lijf zaten. Ik liet alles binnenkomen: haar woede, haar pijn, haar heimwee, haar schuld- en schaamtegevoel en het gemis van haar verloofde. Haar vrouwelijkheid was haar ontnomen. Ze was beschadigd. Hoe moest ze, naast mijn drie broers, een meisje opvoeden? Ook dat was haar angst. Bang voor alles, altijd maar bang. Het is dan ook belangrijk dat het zwijgen van oorlogsgetroffenen doorbroken wordt. Het kan zoveel leed voorkomen.”
Derde generatie
Op dit moment zijn er twee miljoen Nederlanders die direct of indirect een band hebben met het voormalige Nederlands-Indië of met Indonesië. “Inmiddels is er een derde generatie” vertelt Berkhuysen. “En zij willen wel weten wat er is gebeurd. De belangstelling voor die geschiedenis neemt dan ook toe.”
Op zaterdag 15 augustus is er vanaf 13 uur een bijeenkomst in de Gasthuyskapel in de Gasthuissteeg in Doetinchem. Iedereen is welkom. Naast locoburgemeester Rens Steintjes houden ook Wilma Luyke, Xandra Delleman en Roel van der Werff een toespraak.
Nasi-bungkus
Daarna volgt er een stille tocht naar het Mark Tennantplantsoen. Daar worden bloemen gelegd bij de Indische Zuil en het Vrijheidsmonument.
Vervolgens is er symbolisch een in een bananenblad geserveerde nasi-bungkus, een bescheiden gerecht dat door het Rode Kruis aan de teruggekeerde krijgsgevangen werd uitgedeeld. Vervolgens is er gelegenheid om na te praten.
